Wczoraj, 7 listopada 2026 roku spotkaliśmy się, aby podczas spaceru upamiętnić 88. rocznicę Nocy Kryształowej i przypomnieć historię żydowskich mieszkańców dawnego Fraustadt.
Wędrowaliśmy ulicami Wschowy, zatrzymując się przy kamienicach, w których niegdyś mieszkali żydowscy kupcy, rzemieślnicy i przedsiębiorcy. Przywoływaliśmy nazwiska rodzin, ich codzienne życie, prowadzone sklepy i zakłady. Archiwalne fotografie pozwoliły nam spojrzeć na dobrze znane miejsca oczami dawnych mieszkańców.
Szczególnym momentem spaceru było zatrzymanie się przy pierwszym we Wschowie kamieniu pamięci – @Stolperstein, którego instalację, po wielu staraniach, udało się doprowadzić do skutku Stowarzyszeniu Czas ART
Kamień poświęcony został pamięci Alicji Russak z domu Gotthelf, urodzonej we Wschowie w 1881 roku. Niewielka mosiężna tabliczka umieszczona w chodniku przed jej dawnym miejscem zamieszkania jest częścią międzynarodowej inicjatywy upamiętniającej ofiary nazistowskich prześladowań. Każdy taki kamień przywraca pamięć o konkretnym człowieku, jego nazwisku i historii. Aby odczytać umieszczony na nim napis, trzeba się pochylić – również w symbolicznym geście szacunku dla Alice – deportowanej i zamordowanej w 1942 roku w Rydze. Jedno nazwisko, jedna historia, a za nią całe życie, którego nie możemy zapomnieć…
Ale nasz spacer nie zakończył się na ulicach miasta. Jego dalsza część odbyła się w niezwykle serdecznej atmosferze. Przy wspólnym stole, gorącej kawie i herbacie rozmowy o historii toczyły się dalej. Był też wyjątkowy poczęstunek – jabłka z rodzynkami i miodem, prosty przysmak nawiązujący do żydowskiej tradycji kulinarnej. Słodycz jabłek i miodu, kojarzona w tej tradycji z życzeniem dobrego, słodkiego roku, stała się pięknym dopełnieniem naszego spotkania.
Ogromne i szczególnie serdeczne podziękowania kierujemy do Marii Dąbrowskiej – Majewskiej i Fundacji Zmiana za podzielenie się wiedzą, niezwykłą otwartość i stworzenie przestrzeni do dalszych rozmów.
Dziękujemy firmie Gold – Bruk Łukasz Surowiec za pomoc przy instalacji kamienia pamięci.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność, uważność i pytania. To dzięki Wam spacer stał się czymś więcej niż opowieścią o przeszłości.
Czas A.R.T.
Wydarzenie odbyło się w ramach projektu „Kultura dialogu” sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030.
Fotografia: Grażyna Strózik, Dorota Buczek
