Znaleziska z kamienicy przy Ratuszowej 1 – niezwykłe świadectwa historii

Fragment starej, trójkątnie złożonej etykiety sklepowej lub reklamowej z przełomu XIX i XX wieku na pożółkłym papierze. Widoczne czarne, ozdobne napisy w języku niemieckim, w tym nazwisko „Fengler”, nazwa miasta „Fraustadt” oraz określenie „Wein- und Bier-Stube”, wskazujące na sklep lub lokal z winem i piwem. Papier nosi ślady starzenia, przebarwień i drobnych uszkodzeń. Na środku widoczny znak wodny „CZAS A.R.T.”.

Znaleziska z kamienicy przy Ratuszowej 1 – niezwykłe świadectwa historii

08.02.2026

Podczas prac remontowych w kamienicy przy ulicy Ratuszowej 1 natrafiono na dokumenty i etykiety ukryte w przestrzeni międzypodłogowej. Wszystkie przedmioty przetrwały w gruzie między kondygnacjami – ocalone z pożaru i zapomnienia – i dziś stanowią świadectwo życia przedwojennych mieszkańców Wschowy (Fraustadt).

Materiały te zostały nam przekazane przez pana Jacka Sucheckiego, który zaufał naszej pracy i oddał do opracowania swoje prywatne archiwum odnalezione podczas remontu mieszkania w tej kamienicy. Dzięki jego postawie możliwe będzie zachowanie i opracowanie tych unikatowych śladów przeszłości.

Wśród znalezisk znajduje się m.in. opakowanie po kakao pochodzące ze sklepu Fenglera wraz z instrukcją użycia:

Aby szybko przygotować pożywny, przyjemny i lekko strawny napój, należy wsypać jedną pełną łyżeczkę proszku kakaowego do filiżanki, rozmieszać z niewielką ilością wody lub mleka na jednolitą papkę, a następnie – ciągle mieszając – dolać wrzącej wody lub mleka. Cukier według uznania. Proszek kakaowy należy jedynie zaparzać, nigdy nie gotować.

Odnaleziono również banderolę – najprawdopodobniej z butelki likieru – pochodzącą z czasów carskiej Rosji. Jej obecność potwierdza szerokie kontakty handlowe oraz bogaty asortyment trunków sprzedawanych w kamienicy.

Do szczególnie cennych dokumentów należy także akt notarialny z 1874 roku dotyczący hipoteki i spłaty zobowiązań. Dokument odnosi się do nieruchomości w Siedlnicy Dolnej, zapisanej w księdze gruntowej jako należącej do Johanna Gottfrieda Jutznera (odczyt nazwiska częściowo niepewny) oraz jego żony Anny Elizabeth z domu Seidel. Hipoteka była zabezpieczona u kupca Adolpha Bergasteina we Wschowie. Znaleziono również kolejne etykiety ze sklepu z winem i piwem należącego do kupca Fenglera.

Wszystkie te materiały pochodzą z kamienicy przy Ratuszowej 1 – budynku wzniesionego na przełomie XVII i XVIII wieku. Historia obiektu jest równie bogata jak odkryte w nim dokumenty.

• W 1820 roku mieściło się tu biuro urzędu poborowego.
• W latach 1864–1867 funkcjonował urząd podatkowy.
• W 1875 właścicielem był żydowski kupiec Wolf Kronheim.
• W latach 1880–1906 kamienicę posiadał kupiec i restaurator Emil Fengler.

W tym czasie w dwóch pomieszczeniach na parterze działała winiarnia oraz osobna destylatornia wódek. Oprócz sprzedaży alkoholu – win, piwa, wódki, likierów i koniaku – w przyległym sklepie oferowano artykuły delikatesowe i spożywcze. To właśnie z tamtego okresu pochodzą odnalezione etykiety (mają ponad 100 lat!).

Na początku XX wieku:
• w latach 1910–1915 właścicielem kamienicy był kupiec Paul Shirner,
• w 1921 działał tu sklep kolonialny oraz handel winami, papierosami i delikatesami prowadzony przez spółkę Kunze & Aepler.

Po II wojnie światowej na pierwszym piętrze funkcjonowała harcówka, a na parterze od strony rynku sklep i warsztat krawiecki prowadził pan Weinberg. W późniejszych latach mieścił się tam sklep rybny.

Najbardziej niezwykłe jest jednak to, że wszystkie opisane dokumenty – etykiety, banderole i akta – zostały odnalezione ukryte w przestrzeni między podłogami. Przeleżały tam dziesiątki lat, niedostępne dla światła dziennego. Odkryte przypadkiem podczas remontu i ocalone dzięki uważności Pana Jacka Sucheckiego. Dzięki jego zaufaniu do Czas A.R.T. stały się dziś świadectwem historii handlu, życia codziennego i wielokulturowej przeszłości Wschowy.

Dziękujemy. Zapraszamy do dzielenia się z nami swoimi historiami.

(kok)

Stary, pożółkły dokument urzędowy z XIX wieku z widocznymi śladami nadpalenia i zagięć. Na górze widnieje czarny drukowany napis „Preußischer Hypothekenbrief” oraz herb z pruskim orłem z rozpostartymi skrzydłami i koroną. Poniżej znajdują się drukowane i ręcznie dopisane informacje o księdze gruntowej i hipotece dotyczącej nieruchomości w Siedlnicy w powiecie Fraustadt w prowincji poznańskiej. Dolna część dokumentu zawiera długi tekst pisany odręcznie ozdobnym, niemieckim pismem kancelaryjnym. Papier jest postarzony, z widocznymi plamami i uszkodzeniami na brzegach. W prawym dolnym rogu znajduje się znak wodny „CZAS A.R.T.

Druga strona XIX-wiecznego dokumentu hipotecznego sporządzonego w języku niemieckim, zapisana odręcznie ozdobnym pismem kancelaryjnym na pożółkłym, postarzonym papierze. Na stronie widoczna jest lista wpisów i kwot zapisanych w kolejnych pozycjach, a także adnotacje urzędowe na marginesach. Dokument zawiera okrągłe pieczęcie urzędowe z pruskim orłem oraz ślady dawnych złożeń i zszycia sznurkiem. Papier nosi liczne ślady zużycia, zagięcia i drobne uszkodzenia na brzegach. W prawym dolnym rogu znajduje się znak wodny „CZAS A.R.T.

Strona XIX-wiecznego dokumentu notarialnego sporządzonego w języku niemieckim, zapisana ręcznie ozdobnym pismem kancelaryjnym na pożółkłym papierze. W lewym górnym rogu widoczna jest okrągła pieczęć z pruskim orłem i napisem „Ein halber Thaler 15 Sgr.” oraz odręczne datowanie z 1874 roku i adnotacje urzędowe. Tekst dotyczy spraw majątkowych i hipotecznych związanych z nieruchomością w okolicach Fraustadt. Papier nosi ślady starzenia, zabrudzeń i nadpaleń, a w dolnej części widoczny jest znak wodny „CZAS A.R.T."

Zniszczony fragment papierowej banderoli z butelki alkoholu z czasów carskiej Rosji, zachowany w postaci małego, nieregularnego skrawka. Na pożółkłym i popękanym papierze widoczny jest zielony nadruk z dwugłowym orłem oraz cyrylicą. Można odczytać m.in. napis „ЦАРСКАЯ” oraz fragment „Эд. Литринг”, prawdopodobnie oznaczenie producenta lub miejsca rozlewu. Papier jest silnie zabrudzony, z licznymi plamami, pęknięciami i ubytkami. Na środku widoczny znak wodny „CZAS A.R.T.”.

Zniszczona, pożółkła etykieta opakowania kakao z przełomu XIX i XX wieku odnaleziona w kamienicy. Na środku widoczny ozdobny napis w języku niemieckim „Kakao-Pulver” otoczony dekoracyjną ramką. Poniżej czytelny fragment nazwy właściciela lub sklepu: "E. Fengler, Fraustadt”. Papier jest silnie zabrudzony, popękany i nadpalony, z ubytkami w dolnej części. Na etykiecie widoczny znak wodny „CZAS A.R.T.”.

Odwrotna strona zniszczonej etykiety kakao z przełomu XIX i XX wieku z widoczną instrukcją użycia w języku niemieckim. Na pożółkłym, zabrudzonym i popękanym papierze widnieje nagłówek „Gebrauchs-Anweisung”, a poniżej drukowany tekst opisujący sposób przygotowania napoju kakaowego poprzez zalanie proszku wrzącą wodą lub mlekiem. Papier nosi liczne ślady starzenia, przebarwienia i ubytki w dolnej części. W prawym dolnym rogu widoczny jest znak wodny „CZAS A.R.T.”

Fragment starej etykiety reklamowej lub opakowania sklepowego z przełomu XIX i XX wieku, zachowany w formie trójkątnego skrawka pożółkłego papieru. Widoczne są czarne napisy w języku niemieckim, m.in. „Colonialwaren”, „Delicatessen und Cigarren-Handlung” oraz nazwisko „Emil”, odnoszące się do właściciela sklepu. Papier nosi ślady zabrudzeń, przebarwień i zużycia. Na środku widoczny znak wodny „CZAS A.R.T.”.

Fragment starej, trójkątnie złożonej etykiety sklepowej lub reklamowej z przełomu XIX i XX wieku na pożółkłym papierze. Widoczne czarne, ozdobne napisy w języku niemieckim, w tym nazwisko „Fengler”, nazwa miasta „Fraustadt” oraz określenie „Wein- und Bier-Stube”, wskazujące na sklep lub lokal z winem i piwem. Papier nosi ślady starzenia, przebarwień i drobnych uszkodzeń. Na środku widoczny znak wodny „CZAS A.R.T.”.